In een artikel dat zaterdag 30 oktober in de Volkskrant verscheen werd melding gemaakt van een onderzoek door Newcom Research & Consultancy onder 800 werkenden in de zorg. Opvallend aan de uitkomst van dat onderzoek is dat de ondervraagden aangaven dat niet bezuinigingen, maar efficiënter werken in de zorg de gewenste (en hoognodige) besparingen in de zorg zullen opbrengen. Vraag is wel hoe dat efficiënter werken dan bereikt zal moeten worden. In ieder geval niet door top-down opgelegde reorganisaties, maatregelen of procedures. Maar hoe of wat dan wel? Eén voorstel is ook al vanuit de centrale overheid aangedragen; voor elke nieuwe regeling, moeten er minstens twee verdwijnen. Een mooi begin én niet genoeg. Er moet meer gebeuren; niet alleen top-down, maar vooral bottom-up. Gras groeit tenslotte ook van onderaf!
Eerdere blogs van mijn hand hebben laten zien dat ik zeer gecharmeerd ben van een aantal theorieën, zienswijzen en aanpakken. Het gaat dan om de theorie dat alles dat je aandacht geeft, groeit. Hier is ook een uiterst leesbaar boek over verschenen van de hand van Cora Smit en Saskia Tjepkema. Hoewel het boek vooral geschreven lijkt te zijn voor managers (ondertitel is niet voor niets “de kunst van het transparant managen”), zie ik meer dan genoeg mogelijkheden om het principe dat in het boek wordt uitgewerkt, niet alleen tot de “kunst van het managen” te beperken. Ook de zienswijze vanuit de Appreciative Inquiry (AI) wil ik in mijn betoog meenemen. AI propageert dat je veranderingen en verbeteringen vooral kunt bereiken door te focussen op wat je al goed doet. De laatste bouwsteen voor mijn betoog over hoe veranderingen in de zorg vorm te geven komt uit één van mijn favoriete boeken van de laatste tijd; Switch van Chip & Dan Heath. Uit dat boek belicht ik nu het deel dat gaat over het zoeken naar lichtpuntjes. Zie daarvoor ook mijn blog met die titel.
Alles groeit door aandacht. De stelling uit het boek van Cora Smit en Saskia Tjepkema komt voort uit een behavioristische kijk op leren. Heel basic komt het voort uit het belonen van gewenst gedrag en het “straffen”, in de vorm van negeren, van ongewenst gedrag. Wat gaat deze kijk helpen bij het ontwikkelen van alternatieven om binnen de zorg efficiënter te gaan werken? Hiervoor is het nodig om het gedachtegoed omtrent lichtpuntjes uit Switch te halen. Chip & Dan Heath stellen (en onderbouwen dat ook) dat in elke situatie die voor verandering in aanmerking komt, al mensen te vinden zijn die de gewenste verandering, soms tegen alle verdrukking in, hebben bereikt. Het loont dan de moeite om deze lichtpuntjes te gaan onderzoeken en de essentie die geleid heeft tot het succesvol veranderen te definiëren. Aandacht gaat dan in twee opzichten helpen; aandacht voor die mensen die mee gaan zoeken naar de lichtpuntjes. Degenen die niet mee willen in die zoektocht, worden genegeerd. De andere vorm van aandacht gaat uit naar de successen (of vooruit, de succesjes) die worden gevonden. Die ga je benoemen en uitgebreid over het voetlicht brengen. In de hoop dat anderen zien dat je aandacht krijgt door specifiek benoemd gedrag (zoeken naar lichtpuntjes én het definiëren van de succesfactor van die successen). Al het andere gedrag negeer je. En iedereen die het heeft meegemaakt om te worden genegeerd in een groep, weet hoe dat voelt…..
Waarderend onderzoeken. Een aantal opmerkingen over het waarderend onderzoeken (zoals AI in Nederland wordt genoemd) maken de cirkel compleet. Er werken duizenden mensen in de zorg. Velen daarvan behoren tot het uitvoerend niveau, die we met de term “de handen aan het bed” treffend omschrijven én daar tegelijk te kort mee doen. Zij doen veel, treden handelend op. Zij doen dat vanuit een gedegen opleiding en gevoed door een, veelal jarenlange, ervaring. In deze groep mensen zit heel veel “tacit knowledge“; kennis die niet is vastgelegd in boekwerken of digitale bestanden. Kennis die in de hoofden en misschien wel in de handen van die mensen zit. Zaak is om via waarderend onderzoek (er gaat gelukkig ook heel veel goed tot zeer goed in de Nederlandse zorg) de lichtpuntjes binnen de zorg te vinden. Dat kan alleen als de werkvloer betrokken wordt bij dat onderzoek. Zij weten wat werkt en vooral ook wat niet werkt. Deze bijdrage en betrokkenheid voorkomt dat nieuwe voorstellen mislukken omdat deze worden verzonnen door managers die te ver af staan van die “handen aan het bed”.
Switch? Gaan we op deze manier de switch omzetten? Gaan we het verschil maken? Gaan we het in Nederland voor elkaar krijgen dat de zorg beter, want efficiënter wordt georganiseerd? Gaan we voor elkaar krijgen dat de zorg dan én betaalbaar blijft én het hoge niveau behoudt? Gaan we dan voor elkaar krijgen dat er meer mensen in de zorg willen werken, omdat ze het belangrijk werk vinden én daar de erkenning en waardering (niet alleen financieel!) voor krijgen die ze verdienen? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat de door mij beschreven manier nieuw is om naar een dergelijk groot probleem te kijken. Gelet op de (inmiddels bewezen) waarde van de onderdelen binnen de door mij geschetste manier, verdient dit voorstel in ieder geval meer dan direct ter zijde te worden geschoven.
