Vandaag ga ik twee zaken aan elkaar koppelen die ogenschijnlijk niet zoveel met elkaar hebben te maken. Het ene is een onderwerp dat aan bod kwam in een gesprek dat ik gistermiddag had met Peter van Dongen en Alexander van Kleef van De Werking. Het andere komt voort uit een column van Pieter Hilhorst in de Volkskrant over de onmogelijkheid van doorstroom van VMBO naar HAVO.
Terug naar het gesprek. Aan het eind van het gesprek kwam het over de discussie over immigratie en integratie. Al eerder was het in het gesprek gegaan over de typisch Nederlandse (?) neiging om alleen maar naar de problemen en tekortkomingen te kijken. Veel leuker is het om naar de dingen te kijken die al goed gaan of naar de positieve kanten van een situatie. De stroming die dat in de praktijk brengt wordt Waarderend onderzoeken of Appreciative Inquiry genoemd. Peter en Alexander stelden dat er veel Nederlanders van allochtone afkomst zijn die geslaagd zijn in Nederland. Zij hebben de taal geleerd, zij hebben opleidingen gevolgd, zij hebben een goede baan gevonden. Kortom zij hebben hun plek gevonden in dat mooie land dat we Nederland noemen en ze leveren een bijdrage aan onze maatschappij en samenleving. Daarnaast zijn er op dit moment veel Nederlanders van allochtone afkomst die op weg zijn hetzelfde te bereiken. Blijkbaar hebben al deze allochtone Nederlanders een manier gevonden om wel te (gaan) bereiken wat anderen maar niet lukt, of niet lijkt te lukken? Misschien moeten we dat nadrukkelijker gaan onderzoeken. Vanuit deze (vele) lichtpuntjes kunnen we dan dat destilleren wat echt essentieel is geweest om die successen te bereiken. En die essentie kan dan richtinggevend zijn voor al die allochtonen die nog niet op weg zijn om een succesvol bestaan in Nederland vorm te geven.
De link die bestaat met de column van Pieter Hilhorst gaat via een tweetal boeken die een ander licht werpen op ontwikkelen en leren. En hoe daar veranderingen in aan te brengen. Dat is het al in een eerder blog genoemde boek Switch van de broertjes Heath. En het boek Mindset van Carol Dweck. Carol Dweck heeft op basis van jarenlang onderzoek vastgesteld dat er twee soorten Mindset bestaan; een Fixed Mindset en een Growth Mindset. In een zeer helder overzicht laat ze zien wat dat voor gevolgen kan hebben voor leren en ontwikkelen. Hieruit komt voort dat je kinderen niet moet complimenteren met het behaalde resultaat (dat kan namelijk leiden tot faalangstige kinderen), maar met de inspanning die zij hebben gedaan om dat resultaat te bereiken.
Chip & Dan Heath bepleiten in hun boek Switch, dat je mensen zover kunt krijgen om dingen te gaan doen die eerst moeilijk of onbereikbaar leken door hen anders te gaan bekijken en te benoemen. Wil je dat mensen zich innovatief gaan gedragen, noem ze dan uitvinders. Wil je dat mensen meer gaan bewegen, noem ze dan sporters. Wil je dat leerlingen beter gaan presteren, noem ze dan uitblinkers. Dit klinkt natuurlijk als de self-fulfilling prophecy. En ‘t gekke is dat ‘t werkt; in Switch worden genoeg onderzoeken en praktijkvoorbeelden aangehaald, waaruit blijkt dat het zo werkt!
Hoe zijn al deze zaken nu gelinkt? Het centrale begrip zit ‘m in de titel van de Blog; lichtpuntjes. Ga op zoek naar lichtpuntjes. Zijn ze er niet, noem dan dingen “gewoon” lichtpuntjes. Als je mensen anders bekijkt en benoemt, helpt dat hen om zichzelf anders te zien. Die andere kijk op zichzelf kan leiden tot ander gedrag. Kortom; noem leerlingen in het VMBO kanshebbers op de HAVO en ze gaan zich zo gedragen en blijken dan ook geschikt voor dat onderwijstype. Noem allochtonen kanshebbers, en ze zullen hun kansen gaan zoeken, vinden en pakken. En complimenteer ze telkenmale op de geleverde inspanning en niet op het bereikte resultaat!
Ben ik (te) optimistisch? Ja, want ik wil niet meegaan in een triest stemmende negatieve tendens. Ten eerste omdat ik er chagrijnig van word. En ten tweede omdat ik het veel leuker vind om naar mogelijkheden en kansen te kijken. Op zoek te gaan naar die dingen waar mensen goed in zijn. Omdat dit mij energie geeft en die ander ook. Een ander argument is of we ‘t ons nog wel langer kunnen veroorloven om het op de oude manier te blijven doen. Die oude manier kost scheppen met geld en levert niet dat op wat we willen. Wat let ons om op een andere manier te gaan kijken te gaan praten. Praten niet over mensen maar met mensen! En dan zien we die lichtpuntjes als vanzelf opkomen. Veel plezier!
O ja, en ik nodig iedereen uit die op deze blog wil reageren om de volgende handschoen op te pakken: kies nu eens de positieve kanten van deze blog, in plaats van alleen te focussen op die zaken die toch niet mogelijk zijn. Op alle mislukkingen die uiteraard zijn aan te wijzen. Ik ben benieuwd!
