2011, wat nu?

Het zat al een tijdje in m’n hoofd. Misschien zat het ook wel in m’n hele lijf. Zo voelt het nu wel, als ik het afgelopen jaar terugkijk. Ik kan ook terughalen wanneer het begon. Donderdag 17 december 2009. Die dag vond (de eerste dag van) het 3e blok plaats van de leergang Ontwikkelen van Leertrajecten bij de FCE. Werken aan en met sterke punten was één van de onderwerpen. Saskia Tjepkema begeleidde de dag. Een dag die zich in een paar woorden laat vangen; energie, inspiratie, plezier, herkenning, talenten en waardering.

Onderliggend idee bij het werken aan en met sterke punten (van mensen, teams, organisaties) is het gedachtegoed van Appreciative Inquiry (AI). In goed Nederlands Waarderend Onderzoeken. Vooral kijken naar wat (al) goed gaat. Kijken naar wat mensen (goed) kunnen. Met als volgende stap, wat kunnen we dan leren van dat wat goed gaat? Kunnen we die “best practices” ook op andere vlakken inzetten? Hoe zorgen we er dan voor dat het daar ook goed gaat? In een eerdere blog schreef ik er al iets over.

Ik merkte die dag en de dagen die er direct op volgden dat ik momenten uit mijn geheugen opdiepte waarin ik dat waarderend onderzoeken al (onbewust?) had toegepast. Op andere momenten betrapte ik me erop dat “waarderend kijken” iets is dat je moet oefenen. Ik stapte namelijk ook net zo makkelijk in de valkuil van het negativisme, als dat Lionel Messi wonderpasses verstuurt. Ander, nieuw gedrag moet je inslijpen. Je moet het vaak toepassen. Pas dan wordt het net zo vanzelfsprekend als dat het oude gedrag eens was. Ik werd wel gesterkt in dat nieuwe kijken (en praten) door mensen in mijn omgeving die hier al verder in waren. Het volgen van geoefende “waarderende kijkers” op Twitter hielp ook enorm.

Een aantal weken geleden las ik een stuk dat mij nog een boost gaf. Het ging over een onderzoek naar de effecten van positief gedrag. Het bleek dat mensen die zich positief opstellen en anderen vanuit die houding ook positief (en aardig en vriendelijk!) benaderen, zich veel beter en gelukkiger voelen. Het lijkt een beetje op het verhaal dat het veel meer moeite kost om een chagrijnig gezicht te trekken dan een glimlach te maken. Voor een glimlach heb je nu eenmaal veel minder spieren nodig dan voor een chagrijnig gezicht….. Oftewel; doe ‘s aardig naar een ander. Kleine moeite, groot plezier – voor allebei.

Een ander voorbeeld van deze ontwikkeling over positief kijken, kwam vanuit een, voor mij, onverwachte hoek. Maar wel een aansprekende hoek. In mijn blog over positief coachen had ik daar in november al over geschreven. Het onverwachte zat er in dat het was verpakt in de vorm van een toneelrecensie. Essentie van het positief coachen is in wezen hetzelfde als dat van AI.

Wat is nu de link naar het nieuwe jaar? Op nieuwjaarsochtend werd ik door een tweet geattendeerd op een nieuwe Nederlandse website; www.one11.nl. Tot mijn verrassing en verbazing bleek dat een site te zijn die door een aantal journalisten is opgezet. Meer vanuit ideële dan commerciële overwegingen. Met als belangrijkste uitgangspunt te gaan onderzoeken waar ter wereld dingen goed gaan. Soms zelfs tegen de stroom in en tegen de klippen op. Wat doen die mensen om het voor anderen beter, mooier en makkelijker te maken. De intentie van de site is om te laten zien dat er vooral ook gebouwd wordt, in plaats van afgebroken. Dat er helden zijn, in plaats van verliezers. En om een tegenwicht te bieden aan alle zuurpuimen en azijnpissers. Niet om alles dat niet goed gaat te ontkennen of onder tafel te poetsen. Gewoon omdat al te vaak goed nieuws wordt vermalen in de grote stroom rampspoed en andere ellende. Lees hier het waarom van de initiatiefnemers.

Op die eerste ochtend van 2011 kwamen voor mij zaken bij elkaar. De ontwikkelingen die voor mij begonnen op die, erg winterse, 17e december 2009. Door de introductie in het werken aan en met sterke punten. Het gedachtegoed van appreciative inquiry. Het ondervinden dat op die manier kijken, praten en werken resultaat oplevert . Merken dat het energie geeft in plaats van kost. Ondervinden dat je je beter (gelukkiger?) gaat voelen als je zo in de wereld staat en daar naar handelt.

Wat mij betreft is het antwoord op de vraag 2011, wat nu, makkelijk. Dit jaar wordt de doorbraak van positief kijken en doen. Er was al van alles gaande. In de wereld van trainers, coaches en opleidings- en onderwijsdeskundigen was AI al langer bekend. Ook binnen de sport was het doorgedrongen. En bij de start van 2011 blijken ook journalisten hiervan doordrongen. Als je een onderwerp onder de aandacht wilt brengen kun je je geen betere pleitbezorgers wensen dan journalisten.

Het kan niet anders dan dat 2011 een mooi jaar gaat worden!

Meer zorg door minder regels? Maar hoe dan?

In een artikel dat zaterdag 30 oktober in de Volkskrant verscheen werd melding gemaakt van een onderzoek door Newcom Research & Consultancy onder 800 werkenden in de zorg. Opvallend aan de uitkomst van dat onderzoek is dat de ondervraagden aangaven dat niet bezuinigingen, maar efficiënter werken in de zorg de gewenste (en hoognodige) besparingen in de zorg zullen opbrengen. Vraag is wel hoe dat efficiënter werken dan bereikt zal moeten worden. In ieder geval niet door top-down opgelegde reorganisaties, maatregelen of procedures. Maar hoe of wat dan wel? Eén voorstel is ook al vanuit de centrale overheid aangedragen; voor elke nieuwe regeling, moeten er minstens twee verdwijnen. Een mooi begin én niet genoeg. Er moet meer gebeuren; niet alleen top-down, maar vooral bottom-up. Gras groeit tenslotte ook van onderaf!

Eerdere blogs van mijn hand hebben laten zien dat ik zeer gecharmeerd ben van een aantal theorieën, zienswijzen en aanpakken. Het gaat dan om de theorie dat alles dat je aandacht geeft, groeit. Hier is ook een uiterst leesbaar boek over verschenen van de hand van Cora Smit en Saskia Tjepkema. Hoewel het boek vooral geschreven lijkt te zijn voor managers (ondertitel is niet voor niets “de kunst van het transparant managen”), zie ik meer dan genoeg mogelijkheden om het principe dat in het boek wordt uitgewerkt, niet alleen tot de “kunst van het managen” te beperken. Ook de zienswijze vanuit de Appreciative Inquiry (AI) wil ik in mijn betoog meenemen. AI propageert dat je veranderingen en verbeteringen vooral kunt bereiken door te focussen op wat je al goed doet. De laatste bouwsteen voor mijn betoog over hoe veranderingen in de zorg vorm te geven komt uit één van mijn favoriete boeken van de laatste tijd; Switch van Chip & Dan Heath. Uit dat boek belicht ik nu het deel dat gaat over het zoeken naar lichtpuntjes. Zie daarvoor ook mijn blog met die titel.

Alles groeit door aandacht. De stelling uit het boek van Cora Smit en Saskia Tjepkema komt voort uit een behavioristische kijk op leren. Heel basic komt het voort uit het belonen van gewenst gedrag en het “straffen”, in de vorm van negeren, van ongewenst gedrag. Wat gaat deze kijk helpen bij het ontwikkelen van alternatieven om binnen de zorg efficiënter te gaan werken? Hiervoor is het nodig om het gedachtegoed omtrent lichtpuntjes uit Switch te halen. Chip & Dan Heath stellen (en onderbouwen dat ook) dat in elke situatie die voor verandering in aanmerking komt, al mensen te vinden zijn die de gewenste verandering, soms tegen alle verdrukking in, hebben bereikt. Het loont dan de moeite om deze lichtpuntjes te gaan onderzoeken en de essentie die geleid heeft tot het succesvol veranderen te definiëren. Aandacht gaat dan in twee opzichten helpen; aandacht voor die mensen die mee gaan zoeken naar de lichtpuntjes. Degenen die niet mee willen in die zoektocht, worden genegeerd. De andere vorm van aandacht gaat uit naar de successen (of vooruit, de succesjes) die worden gevonden. Die ga je benoemen en uitgebreid over het voetlicht brengen. In de hoop dat anderen zien dat je aandacht krijgt door specifiek benoemd gedrag (zoeken naar lichtpuntjes én het definiëren van de succesfactor van die successen). Al het andere gedrag negeer je. En iedereen die het heeft meegemaakt om te worden genegeerd in een groep, weet hoe dat voelt…..

Waarderend onderzoeken. Een aantal opmerkingen over het waarderend onderzoeken (zoals AI in Nederland wordt genoemd) maken de cirkel compleet. Er werken duizenden mensen in de zorg. Velen daarvan behoren tot het uitvoerend niveau, die we met de term “de handen aan het bed” treffend omschrijven én daar tegelijk te kort mee doen. Zij doen veel, treden handelend op. Zij doen dat vanuit een gedegen opleiding en gevoed door een, veelal jarenlange, ervaring. In deze groep mensen zit heel veel “tacit knowledge“; kennis die niet is vastgelegd in boekwerken of digitale bestanden. Kennis die in de hoofden en misschien wel in de handen van die mensen zit. Zaak is om via waarderend onderzoek (er gaat gelukkig ook heel veel goed tot zeer goed in de Nederlandse zorg) de lichtpuntjes binnen de zorg te vinden. Dat kan alleen als de werkvloer betrokken wordt bij dat onderzoek. Zij weten wat werkt en vooral ook wat niet werkt. Deze bijdrage en betrokkenheid voorkomt dat nieuwe voorstellen mislukken omdat deze worden verzonnen door managers die te ver af staan van die “handen aan het bed”.

Switch? Gaan we op deze manier de switch omzetten? Gaan we het verschil maken? Gaan we het in Nederland voor elkaar krijgen dat de zorg beter, want efficiënter wordt georganiseerd? Gaan we voor elkaar krijgen dat de zorg dan én betaalbaar blijft én het hoge niveau behoudt? Gaan we dan voor elkaar krijgen dat er meer mensen in de zorg willen werken, omdat ze het belangrijk werk vinden én daar de erkenning en waardering (niet alleen financieel!) voor krijgen die ze verdienen? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat de door mij beschreven manier nieuw is om naar een dergelijk groot probleem te kijken. Gelet op de (inmiddels bewezen) waarde van de onderdelen binnen de door mij geschetste manier, verdient dit voorstel in ieder geval meer dan direct ter zijde te worden geschoven.