Positief Coachen

Een zaterdagochtend, ergens in 1971. SV Olympia ’25 speelt nog op de oude velden; op wat toen nog een winderig stuk niemandsland tussen Hilversum en Loosdrecht was. Nu ligt er al jaren een bedrijventerrein. En Olympia heeft al twee verhuizingen gekend sinds die datum. De accommodatie was op z’n zachtst gezegd krakkemikkig. Drie velden, een houten kantine en kleedkamers die het predicaat veredelde varkensstal maar net verdienden. En toch had die plek iets. Ik weet nog dat ik met een beetje pijn in m’n hart afscheid nam. Ook al verhuisde mijn cluppie naar een gloednieuw complex aan de Beresteinseweg. Met een nieuwe kantine. Met mooie kleedkamers. Met een trainingsveld met verlichting! 

Die zaterdagochtend dus. Ik sta met m’n elftalgenootjes klaar voor een wedstrijd tegen een al vergeten tegenstander. Onze elftalbegeleider heeft ons volgestopt met aanwijzingen en tactieken. We knikten wel van ja, dat we hem begrepen. Maar we wilden maar één ding; lekker ballen! Dat begreep hij dan weer niet. En zo kwam het dat hij af en toe helemaal gek werd langs de lijn. Wat hij precies riep aan alle, uiteraard goedbedoelde, aanwijzingen weet ik niet meer. “Doordekken op die man”, of “breedhouden”, zouden zomaar twee van zijn kreten geweest kunnen zijn. En in de rust de dooddoener; “Wel winnen he, jongens!”. Alsof wij niet wilden winnen!

Daar moest ik allemaal aan denken toen ik vanochtend de krant las en het artikel over ”Appreciative Coaching”, of in goed Nederlands; positief coachen, las. De eerlijkheid gebied mij te zeggen dat de Engelse term van mij is. Appreciative Inquiry en Appreciative Living waren mij al bekend. Dat er nu ook op die manier naar coachen werd gekeken, wist ik niet. Een aantal puzzelstukjes (waarvan ik het bestaan tot dat moment niet eens vermoedde!) vielen op hun plek. Ik zag verbanden naar Sterke punten, naar Mindset van Carol Dweck, naar “Alles wat je aandacht geeft, groeit”, naar Appreciative Inquiry. En dat allemaal voor het belangrijkste in de sport: zorgen dat kinderen sport leuk gaan vinden en blijven vinden!

Er was al een campagne van de overheid; “Geef kinderen hun spel terug”. Dat kan helemaal gaan slagen als alle sportclubs in Nederland overgaan tot positief coachen bij alle jeugdteams. Dan groeit het plezier, groeien de ledenaantallen en komt het resultaat, bijna, als vanzelf. Spread the rumour!

Mijn en dijn.

In een aantal artikelen geeft de Volkskrant vandaag aan dat er het nodige te doen is over diefstallen en overvallen. Op twee pagina’s in de krant staat het stuk over de Burgemeester van Zaltbommel naast een somber klinkend stuk over de falende bestrijding van overvallen. Op de pagina ernaast staat een stuk dat juist verslag doet van een succesvolle aanpak. Die van de kruidenier Dirk van den Broek. Over deze drie artikelen, hun samenhang en een fundamentele discussie gaat mijn bijdrage van vandaag.

Triest. Het meest triest klinkende artikel (gebaseerd op onderzoek van de Tilburgse hoogleraar Cyrille Fijnaut) gaat over de falende bestrijding van de overvallen. Was er een “all time low” in 2006 (minder dan 2000 overvallen); in 2009 staat de teller op een verontrustend aantal van net onder de 3000. Wat is er aan de hand dat er in 3 jaar tijd een toename van bijna 50% te bespeuren valt? De onderzoekers zijn kort en stellig; een te lage pakkans en een nog lagere kans dat je wordt gestraft. Minister Opstelten belooft strengere straffen. Dat is pas iets waard als de pakkans groter wordt. Die pakkans is nu een krappe 25%! Dus driekwart van de overvallers komt er mee weg! Deze cijfers zijn voor mij verontrustend. En deze cijfers ondermijnen het rechtsgevoel van de burger en daarmee de rechtstaat veel meer dan de uitlatingen van Geert Wilders. Dit zegt overigens niets over mijn voor- dan wel afkeur van Geert Wilders en zijn opvattingen. Maar dat terzijde.

Lichtpuntje. Het tweede artikel gaat over de zeer succesvolle aanpak van de kruidenier Dirk van den Broek. Werden andere supermarkten sinds begin 2008 liefst 600 keer overvallen, bij Dirk van den Broek staat de teller sindsdien op 4! Is hun aanpak nu zo anders dan die van de andere supermarkten? En kan de politie iets leren van die aanpak? En zo ja, wat dan? Uit één van m’n favoriete boeken van de laatste tijd (Switch van Chip & Dan Heath) schiet mij de theorie van lichtpuntjes te binnen. De Heath broers stellen dat je bij een complex probleem niet het hele probleem moet onderzoeken. Dat levert veel informatie op die je kunt karakteriseren met de term WMN. Kort weg: Waar, Maar Nutteloos. Wat moet je dan wel doen? Zoeken naar lichtpuntjes, adviseren Chip en Dan Heath. Welnu, een helderder lichtpunt dan de aanpak van Dirk van den Broek kan ik niet verzinnen! Eén van de speerpunten van die aanpak is dat Dirk van den Broek accepteert dat de politie niet altijd in de buurt kan zijn. De beveiligers van Dirk hebben wel afspraken met de politie gemaakt. Op tips en verzoeken om hulp reageert de politie doorgaans snel en alert. Kortweg; Dirk van den Broek verschuilt zich niet achter een maatschappelijk fenomeen en neemt eigen verantwoordelijkheid. Wanneer krijgt die aanpak navolging?

Held? Het derde artikel gaat over Albert van den Bosch, burgemeester van Zaltbommel. Hij toonde zich een groot fan van de Blokker filiaalchef in zijn woonplaats, die een drietal overvallers met een gerichte karatetrap verjoeg. “Sla ze maar verrot”, voegde de burgervader er nog weinig ambtelijk aan toe. Half (of misschien wel heel) politiek correct Nederland viel vervolgens over de VVD bestuurder heen. Het gaf geen pas. Het zou teveel ruiken naar eigenrichting. En dat doen we niet, toch? Ik voel veel voor de hartverwarmende uitlatingen van de Bommelse burgemeester. Je hebt maar af te blijven van zaken die niet van jou zijn. En als je dat toch wilt doen, moet je een dreun kunnen krijgen. Zo, dat is er uit. Los van allerlei juridische haarkloverij is er één ding dat van den Bosch bereikt: hij wordt (voor zover toch al niet van toepassing) gedragen door zijn burgers. Niets afstandelijke bestuurders, maar mannen en vrouwen die meeleven met de mensen in hun gemeente!

Fundamenteel. Tot slot een aantal overwegingen die wat fundamenteler op de zaak ingaan. In een klein kader geeft de Volkskrant aan dat het recht op zelfverdediging niet scherp is begrensd. Elke burger mag zich verdedigen als het gaat om de onmiddellijke aanranding van diens leven of dat van een ander. Als het gaat om de bescherming van goederen mag zelfverdediging ook worden toegepast, maar dan ligt het al lastiger. En hier zit ‘m voor mij wel de kneep. Ik zal de laatste zijn om te beweren dat het bezit van goederen net zo belangrijk is als het leven. Het verschil is nu wel zo groot dat velen te gemakkelijk het verschil tussen “mijn en dijn” niet meer zien. Het moet duidelijk zijn dat wat van een ander is, van een ander blijft. En je hebt er maar met je tengels van af te blijven. De wetgever kan dat duidelijk maken door strengere straffen op te stellen voor diefstal en beroving. Volgens Minister Opstelten is het OM ook van plan om nu al hogere straffen te eisen voor overvallen. En wel 2 jaar voor een overval op een winkel en 3 jaar voor een overval op een woning. Da lijkt heel wat, maar ‘t is redelijk nutteloos als de pakkans zo laag blijft als die nu is.

Wat te doen? Kijk naar de aanpak van Dirk van den Broek. Zij zijn behoorlijk succesvol als het gaat om het terugdringen van overvallen. En zorg dat de pakkans van overvallers naar minimaal 50% gaat. Dan gaan strengere straffen ook helpen. Anders blijft het dweilen met de kraan open.

Meer zorg door minder regels? Maar hoe dan?

In een artikel dat zaterdag 30 oktober in de Volkskrant verscheen werd melding gemaakt van een onderzoek door Newcom Research & Consultancy onder 800 werkenden in de zorg. Opvallend aan de uitkomst van dat onderzoek is dat de ondervraagden aangaven dat niet bezuinigingen, maar efficiënter werken in de zorg de gewenste (en hoognodige) besparingen in de zorg zullen opbrengen. Vraag is wel hoe dat efficiënter werken dan bereikt zal moeten worden. In ieder geval niet door top-down opgelegde reorganisaties, maatregelen of procedures. Maar hoe of wat dan wel? Eén voorstel is ook al vanuit de centrale overheid aangedragen; voor elke nieuwe regeling, moeten er minstens twee verdwijnen. Een mooi begin én niet genoeg. Er moet meer gebeuren; niet alleen top-down, maar vooral bottom-up. Gras groeit tenslotte ook van onderaf!

Eerdere blogs van mijn hand hebben laten zien dat ik zeer gecharmeerd ben van een aantal theorieën, zienswijzen en aanpakken. Het gaat dan om de theorie dat alles dat je aandacht geeft, groeit. Hier is ook een uiterst leesbaar boek over verschenen van de hand van Cora Smit en Saskia Tjepkema. Hoewel het boek vooral geschreven lijkt te zijn voor managers (ondertitel is niet voor niets “de kunst van het transparant managen”), zie ik meer dan genoeg mogelijkheden om het principe dat in het boek wordt uitgewerkt, niet alleen tot de “kunst van het managen” te beperken. Ook de zienswijze vanuit de Appreciative Inquiry (AI) wil ik in mijn betoog meenemen. AI propageert dat je veranderingen en verbeteringen vooral kunt bereiken door te focussen op wat je al goed doet. De laatste bouwsteen voor mijn betoog over hoe veranderingen in de zorg vorm te geven komt uit één van mijn favoriete boeken van de laatste tijd; Switch van Chip & Dan Heath. Uit dat boek belicht ik nu het deel dat gaat over het zoeken naar lichtpuntjes. Zie daarvoor ook mijn blog met die titel.

Alles groeit door aandacht. De stelling uit het boek van Cora Smit en Saskia Tjepkema komt voort uit een behavioristische kijk op leren. Heel basic komt het voort uit het belonen van gewenst gedrag en het “straffen”, in de vorm van negeren, van ongewenst gedrag. Wat gaat deze kijk helpen bij het ontwikkelen van alternatieven om binnen de zorg efficiënter te gaan werken? Hiervoor is het nodig om het gedachtegoed omtrent lichtpuntjes uit Switch te halen. Chip & Dan Heath stellen (en onderbouwen dat ook) dat in elke situatie die voor verandering in aanmerking komt, al mensen te vinden zijn die de gewenste verandering, soms tegen alle verdrukking in, hebben bereikt. Het loont dan de moeite om deze lichtpuntjes te gaan onderzoeken en de essentie die geleid heeft tot het succesvol veranderen te definiëren. Aandacht gaat dan in twee opzichten helpen; aandacht voor die mensen die mee gaan zoeken naar de lichtpuntjes. Degenen die niet mee willen in die zoektocht, worden genegeerd. De andere vorm van aandacht gaat uit naar de successen (of vooruit, de succesjes) die worden gevonden. Die ga je benoemen en uitgebreid over het voetlicht brengen. In de hoop dat anderen zien dat je aandacht krijgt door specifiek benoemd gedrag (zoeken naar lichtpuntjes én het definiëren van de succesfactor van die successen). Al het andere gedrag negeer je. En iedereen die het heeft meegemaakt om te worden genegeerd in een groep, weet hoe dat voelt…..

Waarderend onderzoeken. Een aantal opmerkingen over het waarderend onderzoeken (zoals AI in Nederland wordt genoemd) maken de cirkel compleet. Er werken duizenden mensen in de zorg. Velen daarvan behoren tot het uitvoerend niveau, die we met de term “de handen aan het bed” treffend omschrijven én daar tegelijk te kort mee doen. Zij doen veel, treden handelend op. Zij doen dat vanuit een gedegen opleiding en gevoed door een, veelal jarenlange, ervaring. In deze groep mensen zit heel veel “tacit knowledge“; kennis die niet is vastgelegd in boekwerken of digitale bestanden. Kennis die in de hoofden en misschien wel in de handen van die mensen zit. Zaak is om via waarderend onderzoek (er gaat gelukkig ook heel veel goed tot zeer goed in de Nederlandse zorg) de lichtpuntjes binnen de zorg te vinden. Dat kan alleen als de werkvloer betrokken wordt bij dat onderzoek. Zij weten wat werkt en vooral ook wat niet werkt. Deze bijdrage en betrokkenheid voorkomt dat nieuwe voorstellen mislukken omdat deze worden verzonnen door managers die te ver af staan van die “handen aan het bed”.

Switch? Gaan we op deze manier de switch omzetten? Gaan we het verschil maken? Gaan we het in Nederland voor elkaar krijgen dat de zorg beter, want efficiënter wordt georganiseerd? Gaan we voor elkaar krijgen dat de zorg dan én betaalbaar blijft én het hoge niveau behoudt? Gaan we dan voor elkaar krijgen dat er meer mensen in de zorg willen werken, omdat ze het belangrijk werk vinden én daar de erkenning en waardering (niet alleen financieel!) voor krijgen die ze verdienen? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat de door mij beschreven manier nieuw is om naar een dergelijk groot probleem te kijken. Gelet op de (inmiddels bewezen) waarde van de onderdelen binnen de door mij geschetste manier, verdient dit voorstel in ieder geval meer dan direct ter zijde te worden geschoven.

 

Lichtpuntjes

Vandaag ga ik twee zaken aan elkaar koppelen die ogenschijnlijk niet zoveel met elkaar hebben te maken. Het ene is een onderwerp dat aan bod kwam in een gesprek dat ik gistermiddag had met Peter van Dongen en Alexander van Kleef van De Werking. Het andere komt voort uit een column van Pieter Hilhorst in de Volkskrant over de onmogelijkheid van doorstroom van VMBO naar HAVO.

Terug naar het gesprek. Aan het eind van het gesprek kwam het over de discussie over immigratie en integratie. Al eerder was het in het gesprek gegaan over de typisch Nederlandse (?) neiging om alleen maar naar de problemen en tekortkomingen te kijken. Veel leuker is het om naar de dingen te kijken die al goed gaan of naar de positieve kanten van een situatie. De stroming die dat in de praktijk brengt wordt Waarderend onderzoeken of Appreciative Inquiry genoemd. Peter en Alexander stelden dat er veel Nederlanders van allochtone afkomst zijn die geslaagd zijn in Nederland. Zij hebben de taal geleerd, zij hebben opleidingen gevolgd, zij hebben een goede baan gevonden. Kortom zij hebben hun plek gevonden in dat mooie land dat we Nederland noemen en ze leveren een bijdrage aan onze maatschappij en samenleving. Daarnaast zijn er op dit moment veel Nederlanders van allochtone afkomst die op weg zijn hetzelfde te bereiken. Blijkbaar hebben al deze allochtone Nederlanders een manier gevonden om wel te (gaan) bereiken wat anderen maar niet lukt, of niet lijkt te lukken? Misschien moeten we dat nadrukkelijker gaan onderzoeken. Vanuit deze (vele) lichtpuntjes kunnen we dan dat destilleren wat echt essentieel is geweest om die successen te bereiken. En die essentie kan dan richtinggevend zijn voor al die allochtonen die nog niet op weg zijn om een succesvol bestaan in Nederland vorm te geven.

De link die bestaat met de column van Pieter Hilhorst gaat via een tweetal boeken die een ander licht werpen op ontwikkelen en leren. En hoe daar veranderingen in aan te brengen. Dat is het al in een eerder blog genoemde boek Switch van de broertjes Heath. En het boek Mindset van Carol Dweck. Carol Dweck heeft op basis van jarenlang onderzoek vastgesteld dat er twee soorten Mindset bestaan; een Fixed Mindset en een Growth Mindset. In een zeer helder overzicht laat ze zien wat dat voor gevolgen kan hebben voor leren en ontwikkelen. Hieruit komt voort dat je kinderen niet moet complimenteren met het behaalde resultaat (dat kan namelijk leiden tot faalangstige kinderen), maar met de inspanning die zij hebben gedaan om dat resultaat te bereiken.

Chip & Dan Heath bepleiten in hun boek Switch, dat je mensen zover kunt krijgen om dingen te gaan doen die eerst moeilijk of onbereikbaar leken door hen anders te gaan bekijken en te benoemen. Wil je dat mensen zich innovatief gaan gedragen, noem ze dan uitvinders. Wil je dat mensen meer gaan bewegen, noem ze dan sporters. Wil je dat leerlingen beter gaan presteren, noem ze dan uitblinkers. Dit klinkt natuurlijk als de self-fulfilling prophecy. En ‘t gekke is dat ‘t werkt; in Switch worden genoeg onderzoeken en praktijkvoorbeelden aangehaald, waaruit blijkt dat het zo werkt!

Hoe zijn al deze zaken nu gelinkt? Het centrale begrip zit ‘m in de titel van de Blog; lichtpuntjes. Ga op zoek naar lichtpuntjes. Zijn ze er niet, noem dan dingen “gewoon” lichtpuntjes. Als je mensen anders bekijkt en benoemt, helpt dat hen om zichzelf anders te zien. Die andere kijk op zichzelf kan leiden tot ander gedrag. Kortom; noem leerlingen in het VMBO kanshebbers op de HAVO en ze gaan zich zo gedragen en blijken dan ook geschikt voor dat onderwijstype. Noem allochtonen kanshebbers, en ze zullen hun kansen gaan zoeken, vinden en pakken. En complimenteer ze telkenmale op de geleverde inspanning en niet op het bereikte resultaat!

Ben ik (te) optimistisch? Ja, want ik wil niet meegaan in een triest stemmende negatieve tendens. Ten eerste omdat ik er chagrijnig van word. En ten tweede omdat ik het veel leuker vind om naar mogelijkheden en kansen te kijken. Op zoek te gaan naar die dingen waar mensen goed in zijn. Omdat dit mij energie geeft en die ander ook. Een ander argument is of we ‘t ons nog wel langer kunnen veroorloven om het op de oude manier te blijven doen. Die oude manier kost scheppen met geld en levert niet dat op wat we willen. Wat let ons om op een andere manier te gaan kijken te gaan praten. Praten niet over mensen maar met mensen! En dan zien we die lichtpuntjes als vanzelf opkomen. Veel plezier!

O ja, en ik nodig iedereen uit die op deze blog wil reageren om de volgende handschoen op te pakken: kies nu eens de positieve kanten van deze blog, in plaats van alleen te focussen op die zaken die toch niet mogelijk zijn. Op alle mislukkingen die uiteraard zijn aan te wijzen. Ik ben benieuwd!

Het nieuwe leidinggeven – eerder minder dan meer…….

Via mijn twitter account ontving ik deze link naar een video van Mathieu Weggeman. Een mooi verhaal over wat de manager die leiding geeft aan professionals vooral wel en vooral niet moet doen. Mariana Oud had deze video geplaatst op de ning van de nieuwe ambtenaar. Een van de dingen die Mariana gedaan heeft is een terugkerend item op haar deel van de ning geplaatst dat ze “video vrijdag” heeft genoemd. Hiermee heeft ze in mijn ogen een mooie traditie in het leven geroepen die anderen de mogelijkheid biedt om inspiratie op te doen. Inspiratie om anders naar werken te kijken, nieuwe inzichten op te doen voor leidinggeven, tips voor innovatie, etc, etc.

Terug naar de video van Mathieu Weggeman. Een van de opvallendste dingen die hij beweert is dat we af moeten van “planning en control”. Dat is zo jaren 80! Weggeman stelt dat je professionals (in welk metier dan ook) vooral moet vertellen wat het te behalen resultaat moet zijn. En vooruit, een deadline mag ook nog. Wat je vooral niet moet doen, is vertellen hoe ze dat resultaat dan moeten behalen. Als militair schiet mij dan gelijk hét adagium van de opdracht gerichte commandovoering te binnen; de commandant geeft aan wat de opdracht is en het te behalen resultaat, zijn ondercommandanten krijgen de ruimte om naar eigen goeddunken de weg te bepalen waarlangs zij dat resultaat willen gaan bereiken. Je moet professionals, betoogt Weggeman verder, vooral niet lastig vallen met hoe ze dat resultaat moeten behalen. Hij legt hier een link naar motivatie. Professionals hoef je niet te motiveren; zij zijn dat al. Elke professional wil goed werk afleveren. Een leidinggevende moet een professional, die toch al in beweging is, niet gaan duwen; die professional gaat niet harder lopen; hij gaat tegenhangen! Hiermee dus exit “planning & control”!

Er moet nog iets verdwijnen. Dat vind je niet in het verhaal van Weggeman. Ik grijp daarvoor naar het boek Switch, van Chip & Dan Heath. Zij leggen in hun zeer lezenswaardige boek uit hoe je veranderingen kunt bewerkstelligen, ondanks het feit dat elke verandering moeilijk is. En verandering is moeilijk, omdat ratio en emotie elkaar in de weg zitten, staan of lopen. De essentie van hun “oplossing” is dat zij de ratio voorstellen als de berijder en de emotie als de olifant. De ratio is snel vermoeid en dan neemt de olifant over. Het beeld van de olifant in de porseleinkast…….. Precies! Wat moet je dan doen om de berijder niet (te snel) vermoeid te laten raken? Geef hem duidelijke, simpele en overzichtelijke instructies. En gebruik daarbij zeker niet het veelgenoemde, veelgeroemde en veelgebruikte SMART principe. Er is maar één soort mens / medewerker die SMART opdrachten leuk vindt. En dat is de boekhouder. En de meeste professionals willen van alles zijn, maar geen boekhouder!

Wat is uit deze twee voorbeelden de les voor elke manager die leiding geeft aan professionals; doe vooral dingen niet! Om te beginnen planning & control. En vergeet de SMART doelstellingen ook maar. Wat dan wel? Effen het pad (ook uit Switch). Haal obstakels weg, richt de omgeving waarbinnen professionals moeten werken goed in. Vergemakkelijk onderlinge samenwerking en uitwisseling. Etc, etc, etc.

Doen!