Dood ga je toch.

De enige zekerheid die we met z’n allen hebben is dat we dood gaan. Doorgaans niet een zekerheid waar we heel erg blij van worden. Zoals het boek “Tous les hommes sont mortels” van Simone de Beauvoir echter laat zien is het leven waar geen eind aan komt, uiteindelijk niets waard. Ons leven is dus waardevol door het einde dat onherroepelijk komt. Iedereen hoopt natuurlijk dat dit onherroepelijke einde pas na een jaar of 80 komt. Hoewel er ook genoeg mensen zijn waar het bereiken van die leeftijd met zoveel pijn en ellende gepaard ging, dat het voor hen (en voor hun nabestaanden!) ook best eerder afgelopen had mogen zijn. Niet ongewoon, maar wel tragisch is het als iemand op jonge leeftijd sterft of als het niet nodig was geweest. Of beter verwoord; als het voorkomen had kunnen worden.

Uit een artikel in de Volkskrant van vandaag blijkt dat elke 20e dode in een Nederlands ziekenhuis voorkomen had kunnen (en moeten?) worden. Eerst een aantal relativerende opmerkingen bij dit cijfer. Bij het voorlaatste onderzoek (in 2004) was het percentage 4,1; nu iets meer dan 5 (5,5%). Wel een stijging, maar statistisch gezien kan er van alles aan de hand zijn. En, als het je tijd is, ga je toch, nietwaar? De onderzoekers geven aan dat het wel een robuust probleem is dat niet met op zich staande maatregelen worden opgelost.

Ik ben weliswaar katholiek opgevoed, maar al jaren niet meer praktiserend, laat staan gelovig. En toch geloof ik dat sommige dingen niet toevallig gebeuren. Sommige zaken zijn te toevallig om toeval te kunnen zijn. De term predestinatie gaat me veel te ver, dus dat is het niet. Ik weiger dit toeval echter te accepteren bij jonge mensen die overlijden. En bij mensen die overlijden door klungelig of stomweg nalatig handelen van artsen en verplegend personeel.

Maar ja, het leven is complex geworden. Klachten en ziekten zijn complex geworden. Ziekenhuizen zijn complex geworden. Behandelprocedures en -protocollen zijn complex geworden. Allemaal waar. Het belangrijkste is en blijft dat mensen die in een ziekenhuis worden opgenomen er weer gezond uit willen komen. Zij rekenen er ook op dat  artsen, verplegers en verzorgers minimaal 100% geven aan inzet, kennis en kunde om dat doel te bereiken. En ik geloof niet dat elke 20e dode zo ziek was dat zelfs die 100% inzet en kwaliteit hem niet kon redden.

Betekent dit nu een aanklacht tegen alle artsen, verplegers en verzorgers? Nee, ik zou het niet durven. Ik ben blij dat er nog steeds zoveel mensen zij die in een ziekenhuis willen werken. Is dit dan wel een aanklacht? En zo ja, tegen wie dan? Als ‘t al een aanklacht is, is het er één tegen de beleidsmakers en het bestuur van de gezondheidszorg. Er moest marktwerking komen, ziekenhuizen moesten bedrijfsmatiger worden opgezet en bestuurd. Allemaal waar. En in tijden (zoals nu) waarin de regering elk dubbeltje 3x moet omdraaien kan Nederland het zich niet veroorloven om met geld te smijten. In welke sector dan ook. Maar een ziekenhuis moet wel zo zijn georganiseerd en zo worden bestuurd dat zorgverleners (artsen, verplegers, etc.) zich ook alleen maar hoeven en kunnen richten op het (weer) gezond maken van hun patiënten.

Er moet dus iets gebeuren in de ziekenhuizen. Al was het alleen maar dat elke arts, bij wie een patiënt overlijdt, de nabestaanden recht in de ogen kan kijken. En daarbij kan zeggen dat alles is gedaan. Dat alle mogelijke middelen en manieren zijn ingezet om dat leven te redden. En dat er geen redden aan was. Je zult maar de nabestaanden van die 20e dode zijn.

Als de BV Nederland dat voor elkaar krijgt, mogen van mij al die medisch specialisten een hele goed belegde boterham verdienen. En verhoog dan ook maar het salaris van die onmisbare handen aan het bed!

Meer zorg door minder regels? Maar hoe dan?

In een artikel dat zaterdag 30 oktober in de Volkskrant verscheen werd melding gemaakt van een onderzoek door Newcom Research & Consultancy onder 800 werkenden in de zorg. Opvallend aan de uitkomst van dat onderzoek is dat de ondervraagden aangaven dat niet bezuinigingen, maar efficiënter werken in de zorg de gewenste (en hoognodige) besparingen in de zorg zullen opbrengen. Vraag is wel hoe dat efficiënter werken dan bereikt zal moeten worden. In ieder geval niet door top-down opgelegde reorganisaties, maatregelen of procedures. Maar hoe of wat dan wel? Eén voorstel is ook al vanuit de centrale overheid aangedragen; voor elke nieuwe regeling, moeten er minstens twee verdwijnen. Een mooi begin én niet genoeg. Er moet meer gebeuren; niet alleen top-down, maar vooral bottom-up. Gras groeit tenslotte ook van onderaf!

Eerdere blogs van mijn hand hebben laten zien dat ik zeer gecharmeerd ben van een aantal theorieën, zienswijzen en aanpakken. Het gaat dan om de theorie dat alles dat je aandacht geeft, groeit. Hier is ook een uiterst leesbaar boek over verschenen van de hand van Cora Smit en Saskia Tjepkema. Hoewel het boek vooral geschreven lijkt te zijn voor managers (ondertitel is niet voor niets “de kunst van het transparant managen”), zie ik meer dan genoeg mogelijkheden om het principe dat in het boek wordt uitgewerkt, niet alleen tot de “kunst van het managen” te beperken. Ook de zienswijze vanuit de Appreciative Inquiry (AI) wil ik in mijn betoog meenemen. AI propageert dat je veranderingen en verbeteringen vooral kunt bereiken door te focussen op wat je al goed doet. De laatste bouwsteen voor mijn betoog over hoe veranderingen in de zorg vorm te geven komt uit één van mijn favoriete boeken van de laatste tijd; Switch van Chip & Dan Heath. Uit dat boek belicht ik nu het deel dat gaat over het zoeken naar lichtpuntjes. Zie daarvoor ook mijn blog met die titel.

Alles groeit door aandacht. De stelling uit het boek van Cora Smit en Saskia Tjepkema komt voort uit een behavioristische kijk op leren. Heel basic komt het voort uit het belonen van gewenst gedrag en het “straffen”, in de vorm van negeren, van ongewenst gedrag. Wat gaat deze kijk helpen bij het ontwikkelen van alternatieven om binnen de zorg efficiënter te gaan werken? Hiervoor is het nodig om het gedachtegoed omtrent lichtpuntjes uit Switch te halen. Chip & Dan Heath stellen (en onderbouwen dat ook) dat in elke situatie die voor verandering in aanmerking komt, al mensen te vinden zijn die de gewenste verandering, soms tegen alle verdrukking in, hebben bereikt. Het loont dan de moeite om deze lichtpuntjes te gaan onderzoeken en de essentie die geleid heeft tot het succesvol veranderen te definiëren. Aandacht gaat dan in twee opzichten helpen; aandacht voor die mensen die mee gaan zoeken naar de lichtpuntjes. Degenen die niet mee willen in die zoektocht, worden genegeerd. De andere vorm van aandacht gaat uit naar de successen (of vooruit, de succesjes) die worden gevonden. Die ga je benoemen en uitgebreid over het voetlicht brengen. In de hoop dat anderen zien dat je aandacht krijgt door specifiek benoemd gedrag (zoeken naar lichtpuntjes én het definiëren van de succesfactor van die successen). Al het andere gedrag negeer je. En iedereen die het heeft meegemaakt om te worden genegeerd in een groep, weet hoe dat voelt…..

Waarderend onderzoeken. Een aantal opmerkingen over het waarderend onderzoeken (zoals AI in Nederland wordt genoemd) maken de cirkel compleet. Er werken duizenden mensen in de zorg. Velen daarvan behoren tot het uitvoerend niveau, die we met de term “de handen aan het bed” treffend omschrijven én daar tegelijk te kort mee doen. Zij doen veel, treden handelend op. Zij doen dat vanuit een gedegen opleiding en gevoed door een, veelal jarenlange, ervaring. In deze groep mensen zit heel veel “tacit knowledge“; kennis die niet is vastgelegd in boekwerken of digitale bestanden. Kennis die in de hoofden en misschien wel in de handen van die mensen zit. Zaak is om via waarderend onderzoek (er gaat gelukkig ook heel veel goed tot zeer goed in de Nederlandse zorg) de lichtpuntjes binnen de zorg te vinden. Dat kan alleen als de werkvloer betrokken wordt bij dat onderzoek. Zij weten wat werkt en vooral ook wat niet werkt. Deze bijdrage en betrokkenheid voorkomt dat nieuwe voorstellen mislukken omdat deze worden verzonnen door managers die te ver af staan van die “handen aan het bed”.

Switch? Gaan we op deze manier de switch omzetten? Gaan we het verschil maken? Gaan we het in Nederland voor elkaar krijgen dat de zorg beter, want efficiënter wordt georganiseerd? Gaan we voor elkaar krijgen dat de zorg dan én betaalbaar blijft én het hoge niveau behoudt? Gaan we dan voor elkaar krijgen dat er meer mensen in de zorg willen werken, omdat ze het belangrijk werk vinden én daar de erkenning en waardering (niet alleen financieel!) voor krijgen die ze verdienen? Ik weet het niet. Wat ik wel weet is dat de door mij beschreven manier nieuw is om naar een dergelijk groot probleem te kijken. Gelet op de (inmiddels bewezen) waarde van de onderdelen binnen de door mij geschetste manier, verdient dit voorstel in ieder geval meer dan direct ter zijde te worden geschoven.